Płaskostopie i koślawość kolan u dzieci – kiedy są naturalnym etapem rozwoju, a kiedy warto je skonsultować?

Płaskostopie i koślawość kolan u dzieci – kiedy są naturalnym etapem rozwoju, a kiedy warto je skonsultować?

Płaskostopie i koślawość kolan u dzieci często są związane z naturalnym rozwojem kończyn dolnych. Małe dziecko może mieć słabo widoczny łuk stopy, a w wieku przedszkolnym jego kolana mogą ustawiać się bardziej do środka. Nie każda taka zmiana wymaga leczenia, wkładek czy specjalnego obuwia. Znaczenie mają wiek, objawy i sposób poruszania się dziecka. Rodzic najczęściej zauważa problem podczas chodzenia: pięty „uciekają” do środka, kolana zbliżają się do siebie albo podeszwy butów ścierają się nierówno. Zamiast oceniać sam wygląd nóg, lepiej sprawdzić, czy dziecko odczuwa ból, szybko się męczy i jak stopy pracują w ruchu.

Kiedy płaskostopie i koślawe kolana są naturalnym etapem rozwoju?

Stopa małego dziecka nie wygląda tak samo jak stopa osoby dorosłej. Łuk podłużny rozwija się stopniowo, a u niemowląt i małych dzieci może być słabo widoczny. Dużą rolę odgrywają również tkanka tłuszczowa pod stopą oraz naturalna elastyczność więzadeł. Podobnie zmienia się ustawienie nóg. U najmłodszych dzieci częstsze jest ustawienie kolan na zewnątrz. Około drugiego roku życia oś nóg zaczyna się zmieniać, a koślawość kolan zwykle staje się najbardziej widoczna około 3.–4. roku życia. W kolejnych latach stopniowo się zmniejsza.

W zależności od wieku można obserwować m.in.:

  • do około 3. roku życia – mało widoczny łuk stopy jest częsty, a po 2. roku życia kolana mogą stopniowo ustawiać się bardziej do środka; konsultacji wymagają m.in. wyraźna asymetria, ból, sztywna stopa lub trudność w chodzeniu,
  • między 3. a 6. rokiem życia – elastyczne płaskostopie nadal może być naturalne, a fizjologiczna koślawość kolan jest zwykle najbardziej widoczna około 3.–4. roku życia i później stopniowo maleje; warto obserwować chód, męczenie się, potykanie oraz to, czy ustawienie obu nóg jest podobne,
  • od 6. roku życia – łuk stopy może stawać się bardziej widoczny, ale u części dzieci bezbolesne, elastyczne płaskostopie utrzymuje się również później; fizjologiczna koślawość kolan powinna stopniowo się zmniejszać. Narastającą koślawość, ból, asymetrię i problemy z aktywnością warto skonsultować,

Granice wieku są orientacyjne. Dzieci rozwijają się w różnym tempie, więc sam wiek nie wystarczy do określenia, czy ustawienie stóp i kolan jest prawidłowe.

Jak rozpoznać płaskostopie u dziecka i kiedy warto je sprawdzić?

Płaskostopie oznacza obniżenie łuku podłużnego stopy widoczne podczas jej obciążania. U dzieci najczęściej występuje płaskostopie elastyczne: kiedy dziecko stoi, łuk jest słabo widoczny, ale może pojawić się po odciążeniu stopy lub podczas wspięcia na palce. Taka sytuacja bez bólu i ograniczenia aktywności bardzo często nie wymaga leczenia. Sam fakt, że stopa wygląda na płaską, nie jest jeszcze wskazaniem do stosowania wkładek. Więcej uwagi wymaga stopa sztywna, w której łuk nie pojawia się również po odciążeniu. Konsultacji wymagają także dolegliwości bólowe, ograniczenie ruchomości albo wyraźna różnica między prawą i lewą stopą.

Rodzic może zwrócić uwagę, czy dziecko:

  • często potyka się podczas zwykłego chodzenia lub biegania,
  • szybko męczy się podczas spacerów i prosi o częste przerwy,
  • skarży się na ból stóp lub nóg po aktywności,
  • unika dłuższego chodzenia albo zabaw wymagających biegania,
  • wyraźnie ustawia pięty do środka,
  • nierówno ściera podeszwy obuwia.

Nierówne zużycie butów samo w sobie nie rozpoznaje wady stóp. Może jednak być jednym z powodów, aby lepiej przyjrzeć się chodowi i sposobowi obciążania nóg.

Kiedy koślawość kolan u dziecka powinna zwrócić uwagę?

Kolana koślawe ustawiają się bliżej siebie, podczas gdy kostki pozostają bardziej oddalone. W wieku przedszkolnym taki układ nóg jest częścią prawidłowego rozwoju wielu dzieci. Fizjologiczna koślawość kolana jest zwykle obustronna i z czasem się zmniejsza. Większej uwagi wymaga sytuacja, gdy jedna noga wygląda wyraźnie inaczej, koślawość nasila się, zamiast zmniejszać albo dziecko odczuwa ból. Konsultację warto rozważyć także wtedy, gdy dziecko ma trudność z bieganiem, często się przewraca, szybko rezygnuje z ruchu lub ustawienie nóg wpływa na codzienne funkcjonowanie. Nie należy przy tym oceniać samych kolan, a całe nogi. Znaczenie ma również ustawienie bioder, stóp i pięt oraz sposób, w jaki dziecko przenosi ciężar podczas chodzenia. Koślawe nogi mogą więc wyglądać podobnie u dwojga dzieci, ale ich przyczyna i funkcjonalność mogą być zupełnie inne.

Czy płaskostopie trzeba leczyć i jakie może mieć skutki?

Leczenie nie zawsze jest potrzebne. Jeśli dziecko ma elastyczne, bezbolesne płaskostopie i normalnie uczestniczy w różnych aktywnościach, często wystarcza obserwacja. Inaczej wygląda sytuacja, gdy pojawiają się ból, szybkie męczenie, ograniczenie aktywności albo inne zaburzenia funkcji stopy. Wtedy warto zwrócić się o pomoc do specjalisty. Fizjoterapeuta sprawdzi nie tylko wysokość łuku, lecz także zakres ruchu, pracę pięty, chód i sposób wykonywania prostych zadań ruchowych. Sam elastyczny i bezbolesny kształt stopy u dziecka zwykle nie jest powodem do niepokoju. Większe znaczenie mają objawy i ograniczenia w funkcjonalności. Problemy pojawiają się przede wszystkim wtedy, gdy stopa nie pracuje prawidłowo i występują dolegliwości. Dziecko może szybciej się męczyć lub odczuwać dyskomfort podczas większej aktywności. Ból podczas chodzenia jest już powodem, aby dokładniej zbadać stopę. Jeśli nie masz pewności, czy obserwowane ustawienie stóp stanowi element rozwoju, pomocne w tej kwestii może być trójpłaszczyznowe badanie stóp. W Be Active ocenia się podczas niego nie tylko wygląd stopy, lecz także ustawienie pięty, łuków, kończyn oraz sposób chodzenia.

Czym różni się terapia stóp od wkładek ortopedycznych?

Ćwiczenia i wkładki nie pełnią tej samej funkcji. Terapia ma wpływać na sposób, w jaki dziecko wykorzystuje własne możliwości ruchowe. W zależności od wyniku badania może obejmować pracę nad siłą, równowagą, kontrolą stopy i całej kończyny. Wkładki ortopedyczne zapewniają natomiast dodatkowe podparcie i mogą zmieniać sposób obciążania stopy w bucie. Nie są jednak potrzebne każdemu dziecku, u którego łuk stopy wydaje się obniżony. Przy bezbolesnym, elastycznym płaskostopiu u dziecka nie stosuje się wkładek rutynowo tylko po to, aby „zbudować łuk”. Jeśli pojawia się ból albo problem funkcjonalny, ich zastosowanie można rozważyć po badaniu. W Be Active po badaniu stóp dalszym krokiem może być obserwacja, terapia, ćwiczenia lub dobór wkładek. Nie zakładamy z góry, że każde płaskostopie wymaga tego samego postępowania.

Jakie buty wybrać przy koślawości pięt lub płaskostopiu?

Rodzice często szukają specjalnych butów „korygujących” stopę. Przy typowym elastycznym płaskostopiu nie ma potrzeby wybierania sztywnego obuwia profilaktycznie tylko dlatego, że łuk wydaje się niski. Na co dzień najważniejsze jest, aby but był dobrze dopasowany do długości i szerokości stopy, nie uciskał palców i pozwalał dziecku swobodnie chodzić. Rodzaj obuwia powinien też odpowiadać aktywności. Jeśli widoczna jest koślawość pięt u dziecka, wybór butów nie powinien zastępować oceny przyczyny jego wystąpienia. Sam wysoki i sztywny zapiętek nie rozwiąże problemu ustawienia całej nogi. Po obuwie należy sięgać dopiero wtedy, gdy fizjoterapeuta lub ortopeda zaleci konkretne podparcie albo wkładki.

Kiedy warto zbadać stopy i kolana dziecka?

Nie należy czekać, aż dziecko zacznie wyraźnie skarżyć się na ból. Jeśli coś w sposobie chodzenia regularnie zwraca Twoją uwagę, konsultacja pomoże ustalić, czy wystarczy dalsza obserwacja, czy warto wdrożyć terapię.

Umów dziecko na konsultację, jeśli występują:

  • ból stóp, kolan lub nóg podczas chodzenia,
  • wyraźna asymetria kończyn,
  • sztywne płaskostopie, w którym łuk nie pojawia się po odciążeniu,
  • narastająca koślawość kolan po okresie przedszkolnym,
  • częste potykanie się lub wyraźne ograniczenie aktywności,
  • utrzymująca się wyraźna lub narastająca koślawość w wieku szkolnym, zwłaszcza z bólem albo asymetrią.

Podczas trójpłaszczyznowego badania stóp fizjoterapeuta ocenia ustawienie stóp pod obciążeniem, pięty, łuki, kolana i sposób poruszania się. Na tej podstawie można zdecydować, czy potrzebna jest terapia, wkładki, kontrola za jakiś czas czy jedynie dalsza obserwacja.

W przypadku dzieci można także skorzystać z rehabilitacji dzieci i niemowląt oraz zapoznać się z pełną ofertą dla dzieci i niemowląt.

Jeśli chcesz sprawdzić, czy płaskostopie lub koślawość kolan u Twojego dziecka są jeszcze częścią rozwoju, możesz umówić się na trójpłaszczyznowe badanie stóp w Be Active. Więcej o profilaktycznej ocenie rozwoju przeczytasz również we wpisie o badaniach przesiewowych w Be Active.

W Be Active możesz skonsultować się z fizjoterapeutą w dwóch lokalizacjach w Krakowie:

Kraków Ruczaj - ul. Zachodnia 27

Kraków Podgórze - ul. Wielicka 76

Najczęstsze pytania dotyczące płaskostopia i koślawości kolan u dzieci

Czy płaskostopie u dziecka samo mija?

U wielu małych dzieci niski łuk stopy jest naturalnym etapem rozwoju i z wiekiem staje się bardziej widoczny. Bezbolesne, elastyczne płaskostopie najczęściej nie wymaga leczenia. Jeśli jednak stopa jest sztywna, boli albo utrudnia aktywność, zdecydowanie warto ją zbadać.

Czy dziecko z płaskostopiem zawsze potrzebuje wkładek?

Nie. Wkładki nie są rutynowo potrzebne przy bezobjawowym elastycznym płaskostopiu. Można je rozważyć, gdy pojawiają się dolegliwości lub sposób pracy stopy wymaga dodatkowego podparcia. Decyzję najlepiej podjąć po badaniu.

Kiedy z płaskostopiem u dziecka udać się do lekarza lub fizjoterapeuty?

Konsultacja jest wskazana, jeśli pojawia się ból, stopa jest sztywna, występuje duża asymetria, dziecko ma trudność z chodzeniem albo rezygnuje z aktywności. Jeśli podczas badania pojawi się podejrzenie zmiany strukturalnej, fizjoterapeuta zaleci konsultację lekarską i dalszą diagnostykę.

Czy koślawe kolana u dziecka wymagają ćwiczeń?

Nie każde. Koślawość w wieku przedszkolnym może być elementem prawidłowego rozwoju. Ćwiczenia dobiera się wtedy, gdy badanie wskazuje problem funkcjonalny, a nie wyłącznie dlatego, że kolana wyglądają na ustawione do środka.

Jakie buty wybrać dziecku przy koślawości pięt?

But powinien przede wszystkim pasować do stopy i nie ograniczać jej ruchomości podczas chodzenia. Nie ma potrzeby kupowania sztywnego obuwia korekcyjnego bez wcześniejszego zalecenia specjalisty. Jeśli potrzebne są wkładki, obuwie powinno umożliwiać ich wygodne stosowanie.

Czy kinesiotaping pomaga na płaskostopie?

Kinesiotaping może być stosowany jako uzupełnienie fizjoterapii w wybranych przypadkach, ale sam nie koryguje trwale płaskostopia. Ważniejsze jest ustalenie, czy dziecko ma dolegliwości i jak stopa pracuje podczas ruchu.