Napięcie mięśniowe u niemowlaka – wzmożone i obniżone. Na co zwrócić uwagę?

Napięcie mięśniowe u niemowlaka – wzmożone i obniżone. Na co zwrócić uwagę?

Napięcie mięśniowe u niemowlaka to gotowość mięśni do pracy i utrzymywania pozycji ciała. Nie jest tym samym co siła mięśni. Gdy napięcie jest zbyt wysokie, dziecko może wydawać się sztywne i mieć trudność z rozluźnieniem. Przy obniżonym napięciu ciało bywa bardziej wiotkie, a osiąganie niektórych umiejętności ruchowych może wymagać więcej czasu. Niepokój często zaczyna się od drobiazgu: dziecko odgina się podczas noszenia, nie lubi leżenia na brzuszku albo sprawia wrażenie mniej aktywnego niż rówieśnicy. Pojedyncza obserwacja nie oznacza jeszcze zaburzenia napięcia. Liczy się ogólny sposób poruszania się dziecka i jego wiek.

Czym właściwie jest napięcie mięśniowe u niemowlaka?

Mięśnie pozostają aktywne również wtedy, gdy dziecko nie wykonuje świadomego ruchu. To właśnie napięcie mięśniowe pomaga utrzymać ciało w określonej pozycji, reagować na zmianę ułożenia i przygotować się do ruchu. Napięcie mięśni u noworodka wygląda inaczej niż kilka miesięcy później. Noworodek naturalnie układa ręce i nogi bardziej zgięte, a z czasem jego ruchy stają się swobodniejsze. Z tego powodu napięcia nie ocenia się na podstawie jednego ułożenia ręki czy nogi. Specjalista bierze pod uwagę m.in. spontaniczne ruchy, symetrię, kontrolę głowy, podpory i reakcję na zmianę pozycji.

Jak może wyglądać wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlęcia?

Wzmożone napięcie oznacza zwiększony opór mięśni podczas ruchu. Rodzic może mieć wrażenie, że dziecko jest „sztywne” albo trudno je swobodnie ułożyć. W codziennych sytuacjach można zauważyć m.in.:

• prężenie ciała – dziecko często prostuje tułów i nogi, szczególnie podczas noszenia lub pielęgnacji,

• odginanie głowy – główka często kieruje się mocno do tyłu, a tułów układa się w łuk,

• trudność z rozluźnieniem – przebieranie, przewijanie albo zmiana pozycji bywają trudniejsze,

• zaciskanie dłoni – piąstki pozostają często mocno zaciśnięte także po pierwszych tygodniach życia,

• małą swobodę ruchu – ręce lub nogi sprawiają wrażenie sztywnych i trudniej poruszają się w pełnym zakresie.

Takie zachowania nie pozwalają samodzielnie rozpoznać wzmożonego napięcia. Prężenie czy niechęć do określonej pozycji mogą mieć też inne przyczyny.

Jak rozpoznać obniżone napięcie mięśniowe?

Obniżone napięcie mięśniowe, czyli hipotonia, oznacza mniejszy opór mięśni podczas ruchu. Nie jest tym samym co osłabienie mięśni, choć oba problemy mogą występować jednocześnie. W codziennych sytuacjach można zauważyć m.in.:

• większą wiotkość ciała – dziecko podczas podnoszenia może sprawiać wrażenie mniej stabilnego,

• trudniejszą kontrolę głowy – utrzymanie głowy i praca przeciwko grawitacji mogą rozwijać się wolniej,

• mniejszą aktywność ruchową – niemowlę rzadziej podejmuje niektóre ruchy lub szybciej się męczy,

• trudność z podporami – leżenie na brzuszku i podpieranie się mogą wymagać większego wysiłku,

• wolniejsze osiąganie etapów ruchowych – obroty, siadanie lub kolejne umiejętności mogą pojawiać się później.

Słabe napięcie mięśniowe to potoczne określenie, które często pojawia się w rozmowach rodziców. Samo w sobie nie mówi jednak, z czego wynika trudność. Hipotonia może mieć różne przyczyny, więc wymaga konsultacji ze specjalistą, a czasem dalszej diagnostyki.

Co rodzic może zaobserwować w domu?

Nie musisz wykonywać dziecku żadnych „testów”. Dużo informacji dostarcza zwykła obserwacja podczas noszenia, zabawy, przewijania i czasu spędzanego na podłodze z dzieckiem.

Warto zwrócić uwagę, jeśli dziecko:

● często układa ciało w łuk i mocno odgina głowę,

● przez większość czasu obraca głowę w tę samą stronę,

● wyraźnie nie toleruje leżenia na brzuszku i szybko się w tej pozycji męczy,

● korzysta z jednej strony ciała inaczej niż z drugiej,

● wydaje się bardzo sztywne albo przeciwnie – wyraźnie wiotkie,

● traci umiejętność, którą wcześniej już potrafiło wykonać.

Większość pojedynczych obserwacji nie przesądza o problemie. Ważne jest, czy zachowanie się powtarza i wpływa na rozwój ruchowy. Wyjątkiem jest utrata wcześniej zdobytej umiejętności – taka sytuacja wymaga możliwie szybkiej oceny lekarskiej.

Kiedy zachowanie niemowlęcia stanowi element rozwoju, a kiedy warto je skonsultować?

Dzieci nie rozwijają się według identycznego kalendarza. Kamienie milowe pomagają w obserwacji, ale nie są sztywnymi terminami. W kolejnych miesiącach warto[7.1] zwracać uwagę m.in. na to, czy dziecko:

• około 2. miesiąca życia – porusza obiema rękami i nogami oraz unosi głowę podczas leżenia na brzuchu,

• około 4. miesiąca życia – stabilniej utrzymuje głowę i podpiera się na przedramionach w leżeniu na brzuchu,

• około 6. miesiąca życia – obraca się z brzucha na plecy, podpiera na wyprostowanych rękach i wspiera się rękami podczas siedzenia,

• około 9. miesiąca życia – samodzielnie przechodzi do siadu i siedzi bez podparcia,

• około 12. miesiąca życia – podciąga się do stania i przemieszcza przy meblach.

U wcześniaków przy ocenie rozwoju uwzględnia się wiek skorygowany. Regres, czyli utrata wcześniej zdobytej umiejętności, wymaga możliwie szybkiej konsultacji lekarskiej. Jeżeli jakieś zachowanie regularnie zwraca Twoją uwagę, nie musisz samodzielnie rozstrzygać, czy to jeszcze wariant rozwoju, czy już problem z napięciem mięśniowym. Możesz spokojnie sprawdzić to podczas konsultacji w ramach rehabilitacji dzieci i niemowląt.

Jak wygląda konsultacja napięcia mięśniowego u niemowlęcia?

Pierwsza wizyta nie polega na „szukaniu problemu na siłę”. Fizjoterapeuta pyta o ciążę, poród, karmienie, pielęgnację i sytuacje, które zauważasz u dziecka. Następnie obserwuje ruch dziecka, symetrię, podpory i reakcję na zmianę ułożenia. W Be Active taka ocena jest częścią fizjoterapii dzieci i niemowląt. Jeśli dziecko potrzebuje wsparcia, zalecenia dobiera się do jego wieku i aktualnych możliwości. Rodzic może dostać wskazówki dotyczące noszenia, układania czy codziennej pielęgnacji. Nie podajemy tutaj gotowych ćwiczeń dla niemowlęcia, ponieważ sposób pracy powinien wynikać z indywidualnej oceny. W Be Active fizjoterapeuci dziecięcy i osteopaci współpracują, wymieniając obserwacje i dobierając sposób pracy do potrzeb małego pacjenta. Fizjoterapia i delikatne techniki osteopatyczne mogą stanowić element indywidualnie zaplanowanego postępowania. O tym, jak wygląda taka współpraca, przeczytasz we wpisie „Współpraca między fizjoterapeutą dziecięcym i osteopatą”.

Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje badania dziecka ani konsultacji lekarskiej.

W Be Active możesz skonsultować się z fizjoterapeutą w dwóch lokalizacjach w Krakowie:

Kraków Ruczaj - ul. Zachodnia 27

Kraków Podgórze - ul. Wielicka 76

Najczęstsze pytania dotyczące napięć mięśniowych u niemowlaka

Czy prężenie się niemowlaka zawsze oznacza wzmożone napięcie mięśniowe?

Nie. Prężenie może pojawiać się z różnych powodów i samo w sobie nie pozwala rozpoznać zaburzenia napięcia. Jeśli występuje często, dziecku trudno się rozluźnić albo pojawiają się inne niepokojące zachowania, warto omówić je ze specjalistą.

Czy niechęć do leżenia na brzuchu oznacza problem z napięciem?

Nie zawsze. Niektóre dzieci potrzebują czasu, aby zaakceptować tę pozycję. Jeśli jednak niemowlę stale płacze, szybko się męczy, nie podejmuje podporu albo układa głowę tylko w jedną stronę, warto sprawdzić przyczynę.

Czy obniżone napięcie mięśniowe można wyleczyć?

To zależy od przyczyny. U wielu dzieci odpowiednie wsparcie pomaga poprawić kontrolę ruchu i sprawność. Jeśli obniżone napięcie jest objawem innego schorzenia, postępowanie dobiera się również do tej przyczyny.

Czy obniżone napięcie może występować u starszego dziecka?

Tak. Może się pojawić również u dzieci przedszkolnych i szkolnych, np. jako szybsze męczenie się, trudność z utrzymaniem pozycji lub słabsza równowaga podczas bardziej wymagających aktywności. Wymaga to jednak oceny całokształtu funkcjonowania dziecka.

Kiedy warto skonsultować napięcie mięśniowe niemowlęcia?

Warto to zrobić, gdy coś w ruchu dziecka regularnie Cię niepokoi, widzisz wyraźną asymetrię, sztywność lub wiotkość albo dziecko ma trudność z kolejnymi etapami rozwoju. Nie musisz czekać, aż problem stanie się bardzo wyraźny. Jeżeli dziecko traci wcześniej zdobytą umiejętność, skontaktuj się możliwie szybko z lekarzem.