Czym jest skolioza?

W skrócie, skolioza to wielopłaszczyznowa deformacja kręgosłupa. Oznacza to, że nie jest tylko „skrzywieniem w bok”, które widzimy, kiedy patrzymy na plecy dziecka. W skoliozie dochodzi do zmian ustawienia kręgosłupa w kilku płaszczyznach. Może pojawić się boczne skrzywienie, rotacja kręgów, torsja kręgów, zmiana ustawienia miednicy, asymetria tułowia, a czasem także zmiana krzywizn kręgosłupa.

U dziecka można zauważyć na przykład asymetrię barków, nierówne ustawienie łopatek, wysunięcie jednej strony pleców, wklęsłe plecy między łopatkami albo przodopochylenie miednicy, które może objawiać się wypchnięciem brzucha w przód.

Żeby rozpoznać skoliozę, nie wystarczy jednak samo spojrzenie na plecy. Do postawienia diagnozy potrzebna jest odpowiednia ocena kliniczna oraz zdjęcie RTG, które pozwala zobaczyć ustawienie kręgów i obliczyć kąt Cobba. To właśnie kąt Cobba określa wielkość pierwotnego skrzywienia kręgosłupa. W badaniu fizjoterapeutycznym wykorzystuje się także skoliometr, który pomaga ocenić wygarbienie piersiowe lub lędźwiowe.

Czy każda wada postawy to skolioza?

Nie każda wada postawy jest skoliozą. To bardzo ważne. Wada postawy to szersze pojęcie. Może oznaczać różne nieprawidłowości w ustawieniu ciała, na przykład zaokrąglone plecy, wysuniętą głowę, pogłębioną lordozę lędźwiową, asymetrię barków, zapadniętą klatkę piersiową albo nawykowe ustawienie ciała.

Skolioza jest konkretnym skrzywieniem kręgosłupa, które musi spełniać określone kryteria diagnostyczne.

Dlatego jeśli rodzic zauważa u dziecka asymetrię, garbienie się albo nierówne ustawienie pleców, warto to sprawdzić. Nie po to, żeby od razu się martwić, ale po to, żeby wiedzieć, z czym mamy do czynienia. Czasem okaże się, że to wada postawy, którą można dobrze prowadzić ćwiczeniami i zmianą nawyków. A czasem konieczna będzie dalsza diagnostyka w kierunku skoliozy.

Co powoduje skoliozę?

Skolioza może mieć różne przyczyny. Najczęściej spotykamy skoliozę idiopatyczną. To najczęstsza forma skoliozy, której dokładna przyczyna nie jest znana. Zwykle rozwija się w okresie wzrostu, szczególnie u dzieci i nastolatków. Może występować także skolioza wrodzona, obecna od urodzenia i związana z nieprawidłowym rozwojem kręgów.

Innym typem jest skolioza neurologiczna, która może pojawiać się w przebiegu chorób neurologicznych lub mięśniowych, takich jak mózgowe porażenie dziecięce, dystrofie mięśniowe czy rdzeniowy zanik mięśni. W praktyce najważniejsze jest to, żeby skoliozę odpowiednio wcześnie zauważyć, monitorować i dobrać postępowanie do wieku dziecka, stopnia skrzywienia oraz ryzyka progresji.

Jakie objawy powinny zwrócić uwagę rodzica?

Najczęściej jako pierwsze rodzice zauważają asymetrię barków albo garbienie się dziecka. Niepokój może wzbudzić także:

• nierówne ustawienie łopatek,

• wysunięcie jednej łopatki bardziej niż drugiej,

• asymetria talii,

• nierówne ustawienie bioder,

• jedna strona pleców bardziej widoczna podczas skłonu do przodu,

• wystające żebra po jednej stronie,

• pochylanie tułowia w jedną stronę,

• ból pleców u dziecka lub nastolatka,

• szybkie pogarszanie się postawy w okresie wzrostu.

Szczególnie ważny jest test skłonu w przód. Jeśli podczas pochylenia dziecka jedna strona pleców wyraźnie unosi się bardziej, warto skonsultować to ze specjalistą. Nie każdy z tych objawów oznacza skoliozę, ale każdy może być sygnałem, że warto przyjrzeć się postawie dziecka dokładniej.

W jakim wieku skolioza pojawia się najczęściej?

Skolioza może pojawić się w różnym wieku. Najczęściej wyróżnia się trzy okresy:

• skoliozę wczesnodziecięcą, od 0 do 3 lat,

• skoliozę dziecięcą, zwykle między 5 a 8 rokiem życia,

• skoliozę młodzieńczą, od około 10 roku życia aż do zakończenia wzrostu.

Okres dojrzewania jest szczególnie ważny, ponieważ szybki wzrost może sprzyjać progresji skrzywienia. Dlatego u dzieci i nastolatków warto regularnie obserwować postawę, zwłaszcza jeśli rodzic zauważa nagłe zmiany w ustawieniu pleców.

Do kogo zgłosić się z dzieckiem?

Jeżeli zauważysz niepokojące sygnały, warto zgłosić się do fizjoterapeuty, który pracuje z dziećmi i skoliozami. Podczas wizyty specjalista przeprowadzi wywiad, oceni postawę, ruchomość, asymetrie, sposób chodzenia, ustawienie miednicy, pracę tułowia oraz wynik testu skłonu. Może też wykonać pomiar skoliometrem.

Jeśli pojawi się podejrzenie skoliozy, fizjoterapeuta zaleci konsultację u lekarza ortopedy i wykonanie odpowiednich badań obrazowych. W skoliozie bardzo ważna jest współpraca. Rodzic, dziecko, fizjoterapeuta i lekarz powinni działać wspólnie, żeby dobrać najlepszy plan postępowania.

Jak wygląda leczenie skoliozy?

Fizjoterapia jest bardzo ważnym elementem terapii skolioz. Jej głównym celem jest zatrzymanie lub spowolnienie progresji skrzywienia, poprawa funkcji układu oddechowego, zmniejszenie dolegliwości bólowych oraz nauka świadomej korekcji postawy. Dziecko uczy się rozpoznawać swoje ustawienie ciała i samodzielnie je korygować. To bardzo ważna umiejętność, bo terapia skoliozy nie kończy się na ćwiczeniach wykonywanych raz czy dwa razy w tygodniu w gabinecie.

Tu liczy się codzienność, systematyczność i zrozumienie własnego ciała. W niektórych przypadkach lekarz może zalecić leczenie gorsetowe. Najczęściej dotyczy to pacjentów, którzy nadal rosną i u których skrzywienie osiąga określone wartości.

Jeżeli fizjoterapia i leczenie gorsetowe nie zatrzymują progresji, a skolioza się pogłębia, rozważa się leczenie operacyjne. Decyzję o takim leczeniu podejmuje lekarz na podstawie stopnia skrzywienia, wieku pacjenta, objawów i ryzyka dalszego pogarszania.

Czy dziecko ze skoliozą może uprawiać sport?

Dziecko ze skoliozą może, a często nawet powinno, być aktywne fizycznie. Trzeba jednak podejść do tego z rozwagą. Wiele zależy od stopnia skoliozy, wieku dziecka, etapu leczenia, zaleceń lekarza i fizjoterapeuty oraz rodzaju aktywności. Sporty wzmacniające ciało, poprawiające wydolność, koordynację i elastyczność mogą być korzystne. Dzieci często dobrze odnajdują się w pływaniu, jeździe na rowerze, odpowiednio dobranym treningu ogólnorozwojowym czy aktywnościach rozwijających świadomość ciała. Wspinaczka także może być ciekawą formą ruchu, jeśli jest prowadzona rozsądnie i pod okiem doświadczonych instruktorów.

Najważniejsze jest to, żeby sport nie zastępował terapii skoliozy, jeśli taka została zalecona. Aktywność fizyczna może być świetnym wsparciem, ale przy skoliozie potrzebne są ćwiczenia dobrane indywidualnie.

Kiedy warto skonsultować dziecko?

Jeżeli zauważasz u dziecka asymetrię pleców, nierówne barki, garbienie się, wystające żebra po jednej stronie albo dziecko skarży się na ból pleców, warto to sprawdzić. Nie każda asymetria oznacza skoliozę, ale im wcześniej ocenimy problem, tym lepiej możemy zaplanować dalsze działanie. Pod wpisem znajdziesz specjalistów Be Active, którzy pracują z dziećmi z wadami postawy i skoliozami. Możesz sprawdzić ich profile i umówić wizytę również online.

W przypadku skoliozy czas ma znaczenie. Szczególnie wtedy, kiedy dziecko rośnie.